«اتریوم» (Ethereum) یک بلاک چین متنباز و غیرمتمرکز است که از قراردادهای هوشمند پشتیبانی میکند. رمزارز محلی آن «اتر» (Ether) نام داشته و نماد آن ETH است. در بین تمام ارزهای دیجیتال از نظر ارزش بازار اتریوم بعد از «بیت کوین» (Bitcoin) در رتبهی دوم قرار دارد.
خرید اتریوم
ایدهی اتریوم برای اولین بار در سال ۲۰۱۳ میلادی توسط یک جوان روسی به نام «ویتالیک بوترین» (Vitalik Buterin) و با همکاری افراد دیگری مثل «گاوین وود» (Gavin Wood)، «چارلز هاسکینسون» (Charles Hoskinson)، «آنتونی دی ایوریو» (Anthony Di Iorio) و «جوزف لوبین» (Joseph Lubin) مطرح شد.
در سال ۲۰۱۴ میلادی توسعهی این بلاک چین آغاز شد و بعد از جذب سرمایه از طریق تامین مالی جمعی یک سال بعد در ۳۰ جولای ۲۰۱۵ میلادی رسماً آغاز به کار کرد.
بلاک چین اتریوم و رمزارز آن جزو قدیمیترین ارزهای دیجیتال بازار به حساب میآیند که گذشتهی پرافتوخیزی را هم تجربه کردهاند. در این مقاله میخواهیم با جزئیات کامل در مورد این گذشته صحبت کنیم و ببینیم که در طول این سالها چه اتفاقاتی برای اتریوم افتاده است.
تاریخچه اتریوم
تاریخچهی اتریوم را میتوان به ۵ بخش اصلی تقسیم کرد که شامل فاز تاسیس، فاز توسعه، انتشار و حادثهی DAO، ادامهی توسعه و رسیدن به نقاط عطف و در نهایت اتریوم ۲.۰ میشود. بیایید در ادامه در مورد هر بخش به صورت جداگانه صحبت کنیم.
فاز تاسیس (۲۰۱۳ و ۲۰۱۴)
در اواخر سال ۲۰۱۳ میلادی، ویتالیک بوترین که یک برنامهنویس و همبنیانگذار مجلهی بیت کوین بود، در قالب یک مقالهی علمی، اتریوم را به عنوان یک راه جدید برای ساخت برنامههای غیرمتمرکز به همگان معرفی کرد.
بوترین معتقد بود که بیت کوین و فناوری بلاک چین به قدری پیشرفته هستند که میتوان از آنها در کاربردهای دیگری به غیر از انتقال پول استفاده کرد. برای رسیدن به این هدف باید پلتفرمی شبیه بیت کوین ولی با پشتیبانی از یک زبان برنامهنویسی کامل ایجاد میشد که این پلتفرم در نهایت تبدیل به همان اتریومی شد که امروزه آن را میشناسیم.
فاز توسعه (۲۰۱۴)
توسعهی رسمی نرمافزار تشکیلدهندهی اتریوم در اوایل سال ۲۰۱۴ میلادی و توسط شرکت سوئیسی Ethereum Switzerland GmbH یا EthSuisse آغاز شد. مدتی بعد شرکت غیرانتفاعی دیگری به نام «بنیاد اتریوم» (Ethereum Foundation) تاسیس شد و سرمایهی اولیه مورد نیاز برای ادامهی توسعهی اتریوم از طریق تامین سرمایهی جمعی و به صورت آنلاین جذب شد. در جریان این تامین سرمایهی جمعی علاقهمندان میتوانستند با پرداخت بیت کوین رمزارز محلی اتریوم یعنی اتر را خریداری کنند.
انتشار و حادثهی DAO (۲۰۱۴ تا ۲۰۱۶)
در سال ۲۰۱۴ و ۲۰۱۵ میلادی و در عرض ۱۸ ماه چندین نمونهی اولیه از اتریوم توسط بنیاد اتریوم طراحی و ساخته شد. نسخهای که به «فرانتیر» (Frontier) شهرت یافته بود، سرانجام در ماه جولای ۲۰۱۵ میلادی به صورت رسمی منتشر شد و بلاک چین اتریوم اولین بلاک خود را ایجاد کرد.
در سال ۲۰۱۶ میلادی یکی از برنامههای غیرمتمرکز روی اتریوم که The DAO نام داشت، توانست چیزی نزدیک ۱۵۰ میلیون دلار از کاربران خود جذب سرمایه کند. درواقع The DAO پلتفرمی بر پایهی اتریوم بود که تمام فعالیتهای آن را قراردادهای هوشمند و تکهکدهای برنامهنویسی شده کنترل میکردند. هدف از ایجاد آن هم جذب سرمایه از علاقهمندان، سرمایهگذاری با مبلغ جمعآوری شده در پروژههای دارای پتانسیل، کسب سود از آنها و تقسیم آن در بین کاربران بود.
اما در ماه جولای همان سال فرد ناشناسی توانست با استفاده از خطاهای نرمافزاری که در کدهای The DAO وجود داشت، سامانه را دور زده و ۵۰ میلیون از سرمایهی کاربران را به سرقت ببرد. این موضوع و نحوهی مقابله با این سرقت باعث شد که یک اختلاف نظر بزرگ در بین جامعهی کاربری اتریوم شکل بگیرد. برخی معتقد بودند که بلاک چین اتریوم باید با قبول این سرقت بزرگ به همان شکل به فعالیت خود ادامه بدهد. در حالی که نظر عدهای دیگر بازگرداندن حالت بلاک چین به قبل از انجام سرقت و ایجاد زنجیرهي جدید بود.
در نهایت اتریوم به دو بلاک چین تقسیم شد. زنجیرهي فعلی به «اتریوم کلاسیک» (Ethereum Classic) تغییر نام داد و زنجیرهي جدید ایجاد شده اسم اتریوم را به ارث برد. از آن تاریخ به بعد هر کدام از این زنجیرهها به عنوان یک بلاک چین مجزا به فعالیت و توسعهی خود ادامه دادند.
اتریوم کلاسیک چیست؟
ادامهی توسعه و رسیدن به نقاط عطف (۲۰۱۷ تا هماکنون)
در ماه مارچ سال ۲۰۱۷ میلادی شرکتها و گروههای تحقیقاتی مختلف «اتحاد اتریوم سازمانی» (Enterprise Ethereum Alliance) یا به اختصار EEA را تشکیل دادند که از ۳۰ عضو تشکیل میشد. تنها در عرض چند ماه این تعداد به ۱۱۶ و سپس ۱۵۰ عضو رسید.
در ژانویه سال ۲۰۱۸ اتریوم در رتبهی دوم بزرگترین ارزهای دیجیتال از نظر ارزش بازار قرار داشت که این رتبه هماکنون هم در اختیار این بلاک چین قرار دارد. در طول سالهای بعدی نیز هر از چند ماه یک بار اتریوم بهروزرسانیهای مهم و مختلفی را به خود دید که آخرین آنها با اسم رمز لندن در ماه آگوست ۲۰۲۱ میلادی انجام شد.
اتریوم ۲.۰
نسل بعدی اتریوم که از آن با نام «اتریوم ۲.۰» (Ethereum 2.0) یا Eth2 یاد میشود در دست ساخت بوده و قرار است در سه مرحله عرضه شود.
هدف اصلی از این بهروزرسانی افزایش توان عملیاتی شبکه است که در جریان آن نرخ فعلی ۱۵ تراکنش در هر ثانیه افزایش یافته و از نظر تئوری میتواند تا دهها هزار تراکنش در ثانیه هم برسد. این کار با تقسیم بار کاری به بلاک چینهای مختلف که به صورت موازی از هم کار میکنند، و همچنین استفاده از مکانیزم اجماع «اثبات سهام» (Proof of Stake) محقق خواهد شد.
اولین مرحله از بهروزرسانی اتریوم ۲.۰ که به فاز صفر هم مشهور است در ماه دسامبر سال ۲۰۲۰ میلادی انجام شد و بلاک چین Beacon Chain را ایجاد کرد. این بلاک چین از مکانیزم اجماع اثبات سهام استفاده میکند و قرار است به عنوان مرکز اجماع و هماهنگی مرکزی اتریوم ۲.۰ عمل کند.
فاز یکم که از آن با نام The Merge یا «ادغام» یاد میشود بلاک چین Beacon Chain و اتریوم فعلی را با هم ادغام خواهد کرد که در جریان آن مکانیزم اجماع اتریوم فعلی از «اثبات کار» (Proof of Work) به اثبات سهام تغییر میکند. هم اکنون که در زمان نگارش این مقاله در ماه می ۲۰۲۲ میلادی هستیم تنها چند ماه تا انجام این کار باقی مانده است.
در نهایت فاز دوم که به Shard chains مشهور است اجرای موازی بلاک چینها را عملیاتی خواهد کرد و در جریان آن بلاک چین فعلی اتریوم به عنوان یکی از این بلاک چینهای موازی شناخته خواهد شد. به جز آن قرار است ۶۳ بلاک چین موازی دیگر که به هر کدام از آنها یک «شارد» (Shard) گفته میشود، در کنار اتریوم فعلی به فعالیت بپردازند و بدین ترتیب بار کاری کل شبکه بین آنها تقسیم شود. طبق اطلاعات در دسترس پیشبینی میشود که این فاز در سال ۲۰۲۳ میلادی تکمیل شود.
توکن اتریوم
وقتی صحبت از توکن اتریوم یا ارز دیجیتال اتریوم میشود در اصل منظور همان توکن اتر با نماد ETH است که به عنوان رمزارز محلی بلاک چین اتریوم کاربرد دارد. این توکن تنها رمزارز قابل استفاده برای پرداخت کارمزد تراکنشهای انجام شده در شبکهی اتریوم است.
هر حساب اتریومی میتواند رمزارز اتر را در خود نگه دارد و برای همین هر کاربر قادر است از آدرس خود به آدرس دیگر اتر بفرستد. کوچکترین واحد ارز دیجیتال اتریوم «وی» Wei نام دارد که اسم آن از روی آقای «وی دای» (Wei Dai)، رمزنگار مشهور، گرفته شده است. هر وی برابر است با ۱۰ به توان منفی ۱۸ اتر.
نکتهی جالبی که در مورد توکن اتریوم وجود دارد این است که برخلاف بیت کوین، تعداد حداکثر توکنهای آن مشخص نیست. همانطور که میدانید سقف موجودی بیت کوین در حدود ۲۱ میلیون واحد است که در حال حاضر تنها حدود ۱۹ میلیون واحد از آن در گردش است. این یعنی هیچ وقت تعداد کل بیت کوینهای موجود در جهان از ۲۱ میلیون واحد فراتر نخواهد رفت. اما در مورد اتریوم چنین محدودیتی در نظر گرفته نشده و در حال حاضر تعداد اتریومهای در گردش چیزی حدود ۱۲۰ میلیون واحد است.
استانداردهای اتریوم
شاید در گشتوگذارهای خود در اینترنت و هنگام مطالعهی خبرهای مربوط به اتریوم با واژههایی مثل «استاندارد ERC-20» مواجه شدهاید. احتمالاً میدانید که ERC-20 تنها یکی از استانداردهای اتریوم است ولی اصلاً منظور از این استانداردها و نامگذاری آنها چیست؟
در حقیقت ERC مخفف عبارت Ethereum Request for Comments است که در زبان فارسی میتوان معادل «درخواست اتریوم برای نظرات» را به آن داد. به عبارت دیگر، هر ERC یک سند است که توسعهدهندگان و برنامهنویسان قراردادهای هوشمند پروژههای اتریومی آن را مینویسند. در این سند یک سری قوانین مشخص میشود که توکنهای مبتنی بر اتریوم باید آن را رعایت کنند.
جامعهی کاربری اتریوم هم در جریان روندی به نام EIP یا Ethereum Improvement Proposal که به معنای «پروپوزال پیشرفت اتریوم» است، این سندها را بررسی کرده و نظرات خود را اعلام میکنند. در نهایت برخی از این سندها توسط جامعهی کاربری تایید شده و به شکل یک استاندارد جدید درمیآیند.
مهمترین استانداردهای اتریوم که از این طریق تایید شده و امروزه توسط بسیاری از توسعهدهندگان استفاده میشوند استانداردهای ERC-20، ERC-721، ERC-777 و ERC-1155 هستند.
به عنوان مثال استاندارد ERC-20 به استانداردی گفته میشود که از آن برای ایجاد توکنهای اتریومی تعویضپذیر مثل ارزهای دیجیتال معمولی، توکنهای سپردهگذاری، توکنهای رایگیری و غیره استفاده میشود.
در طرف دیگر استاندارد ERC-721 به استانداردی گفته میشود که از آن برای ایجاد توکنهای تعویضناپذیر یا NFT استفاده میشود. به لطف این استاندارد میتوان هر چیزی از عکس و فیلم گرفته تا صوت را به شکل یک توکن با ارزش درآورد و خرید و فروش کرد.
پروژههای اتریوم
اتریوم یک بلاک چین با قابلیت پشتیبانی از قراردادهای هوشمند است. این یعنی هر توسعهدهنده یا برنامهنویسی که با زبان برنامهنویسی مخصوص این بلاک چین که «سالیدیتی» (Solidity) نام دارد، آشنا باشد، میتواند برنامههای غیرمتمرکز دلخواه خود را ساخته و روی این بلاک چین پیادهسازی کند.
در طول این سالها شرکتها و افراد مختلفی پروژههای خود را روی اتریوم پیادهسازی کردهاند که هر کدام به منظور رفع یک نیاز خاص ایجاد شدهاند. برای مثال صرافی غیرمتمرکزی مثل «یونی سواپ» (UniSwap) یکی از این پروژههای اتریومی است که هدف از ساخت آن خرید و فروش و مبادلهی رمزارزها بدون دخالت شخص ثالث است. یا پلتفرم «کامپاند» (Compound) که امور مالی سنتی مثل وامدهی، سپردهگذاری و غیره را به شکلی غیرمتمرکز ارائه میکند.
به چنین پروژههایی برنامهی غیرمتمرکز یا «دپ» (DApp) هم میگویند که مخفف Decentralized Application است.
سازندگان اتریوم چه کسانی هستند؟
مغز متفکر اتریوم ویتالیک بوترین است که ملیتی روسی دارد. با این حال او در سن ۶ سالگی به همراه خانوادهی خود به کانادا مهاجرت کرد و از همین رو خیلیها او را به عنوان یک برنامهنویس کانادایی میشناسند.
از دیگر سازندگان اولیهی اتریوم میتوان به گاوین وود انگلیسی، چارلز هاسکینسون آمریکایی، آنتونی دی ایوریو و جوزف لوبین کانادایی اشاره کرد.
امروزه پروژهی اتریوم به صورت متنباز اداره میشود و افراد و شرکتهای مختلف از ملیتهای گوناگون در توسعهی آن نقش دارند.
